Tuesday, 28 February 2017

An Rosen Wydn

An cân-ma a vedh clowys puppres, ogasty, pa gan bagas a g/Kernowyon en tavern pò dhe fytt peldroos rugby. Ma radn o leverel fatel veu dres dhe g/Kernow gen tüs era o toas tre dhort Pow America en termyn eus passyes. Talek a'n treylyas "Y caraf an rosen yn hy gwynder" ha Julian Holmes (po nag oma myskemerys) a scrifys "Me a gar an rosen wynn" bes an versyon-ma a vedha kenys gena nei en Chei Murdoch, pell a'n eur-ma, termyn veu yonk ha nowydh flam an Cussel.

Therom ' cara an rosen wydn,
Therom ' cara an rosen mar wheg,
Therom ' cara an rosen spladn mesk an del,
üjy ' trei covion dhemm a'th fâs teg.

En kensa pa wrügam dha weles,
dha vejeth o rüth vel an ros,
bes lebmyn dha vejeth en ogas
ew gwydna vel rosen en flour.

Therom ' cara an rosen wydn,
Therom ' cara an rosen mar wheg,
Therom ' cara an rosen spladn mesk an del,
üjy ' trei covion dhebm a'th fâs teg.

https://www.youtube.com/watch?v=H-LgoloKg_I
Neil

Sunday, 26 February 2017

Cleves an mytern gen Nicholas Williams (KS)
Scrofula yw whethfyans i’n nôdow lymfek pò ‘lymph nodes’ i’n codna, ha causys yw der an tysyk pò tuberculosis. Devedhys yw an hanow scrofula dhyworth an Latyn scrofa ‘female pig’, rag yth yw an whethfyansow nebes haval dhe wis, pò hogh benow. I’n osow cres yth esa pobel Pow an Sowson ha Frynk ow cresy fatell ylly an cleves bos sawys mar teffa an mytern ha tùchya an den clâv. Rag hedna yth o an dysês henwys ‘the king’s evil’. Edward Lhuyd a lever dhyn bos cleves an mytern an Kernowek rag an condycyon. An practys a dùchya pobel clâv a’n scrofula a dhalathas i’n unegves cansvledhen gans Edward Confessour in Pow an Sowson hag gans an Kensa Felyp in Frynk. An ûsadow a bêsyas der an osow, rag yth esa an bobel ow cresy y whre an sawment in tùch an mytern prevy y vos an mytern lafyl. In ceremonys brâs y whre an mytern tùchya cansow a glevyon. Y fedha rÿs dhedhans kefrÿs bathow specyal owr ha’n bathow-ma a vedha dyghtys avell milprevyon hudol pò ‘magical charms.’ Bath a’n sort-na o gelwys ‘angel’ in Sowsnek (hèn yw el in Kernowek). Yth esa an bobel ow cresy inwedh y hylly cleves an mytern bos sawys dre dùchya onen a’n bathow-ma, rag an mona o tùchys gans an mytern y honen. An monark dewetha in Pow an Sowson dhe dùchya clevyon indella o Myternes Ana, saw an ûsadow a bêsyas in Frynk bys in termyn an Degves Charlys in kensa qwarter a’n nawnjegves cansvledhen. Mar ny ylly den bos tùchys gans an mytern na cafos pîss a’n mona arbednyk, res o dhodho ûsya an losowen henwys scawen dowr. Y hanow sciensek yw Scrophularia hag y feu an hanow-na rÿs dhe’n plans dre rêson a’y vertu warbydn cleves an mytern. Yth hevel fatell veu scawen dowr kelmys gans scrofula der an dyscans a sînansow pò the ‘doctrine of signatures’. Herwyth an dyscans-ma yth o losowen rudh, rag ensampyl, dâ warbydn clevejow goos, hag yth o plans in semlant a dhens a brow warbydn drog dens. Yma brêwyon cleves an mytern ow flêrya gans hager-sawour ha poos yw sawour an scawen dowr kefrës. Ytho dâ o an losowen warbydn cleves mousak. In gwiryoneth nyns eus meur a weres warbydn cleves an mytern i’n scawen dowr. An dysês a remainyas pla uthyk bys i’n ugansves cansvledhen pàn veu dyscudhys antybiotygyon. An droggys-na a ylly y fetha yn tien.
"an pÿth awartha dhe woles" gen Nicholas Williams (KS)

Kewgh dhe wosowes obma (min. 20.30):
Ny a wor in pana vaner a res leverel ‘upside down’ in Kernowek rag yma Jowan Tregear ow screfa: ny vynna an corf obeya an ena ha’n ena ny vynna obeya Duw, mès pùb tra i’n den o trailys an pÿth awartha dhe woles. ‘To turn something upside down’ ytho yw rendrys in Kernowek trailya tra an pëth awartha dhe woles. Rag hedna ny a yll leverel, Ny res dhis trailya an chy an pëth awartha dhe woles rag trouvya dha alwhedhow. Ottensy genef vy obma. I’n kepar maner rag ‘inside out’ ny a yll leverel an pëth aberveth in mes. Hedna a vydn ry dhyn lavarow kepar ha hebma: an venyn druan a drailyas hy sagh an pëth aberveth in mes, saw apert veu dhedhy fatell o ledrys hy mona. In le a aberveth ny a yll ûsya wàr jy. Indella ny a yll leverel an gwyns o mar grev may whrug ev whetha ow glawlen an pëth wàr jy in mes. Heb mar yma ‘inside out’ in Sowsnek ow mênya yn tien kefrës. Ytho, rag ensampyl, rag ‘Jory knows the rules inside out’ ny a yll leverel Jory a wor rêwlys an gwary yn tien Jory a wor an rêwlys yn kettep pedn. Rag rendra ‘back to front’ in Kernowek ny a yll ûsya arag ha dhelergh, rag ensampyl i’n lavar-ma: yma Jowan ow qwysca y gappa an pëth arag dhelergh. Saw yma fordh aral genen kefrës: hèn yw lavar kefys in Sowsnek Kernow, baxy forcy ‘the hind part before’. Indella ny a yll leverel an mab bian a whelas gwysca y honen heb gweres saw ev a worras y hevys baxy forcy adro dhodho. Mars on ny whensys dhe drailya ‘he left the room walking backwards,’ ny a vynsa leverel ev a asas an rom in udn gerdhes warlergh y geyn in udn gerdhes warlergh y din. Nyns eus fordh kefys i’n tavas hengovek rag ‘head over heels, arse over tip’, saw ny a yll gwil warlergh an Kembrek ha leverel tin dres pedn. Ytho ny a vydn leverel an gath a godhas tin dres pedn aberth i’n leth. Saw a carsen ny trailya ‘he fell head over heels in love with her,’ an fordh ewn martesen a via ev a godhas dres y bedn ha’y scovarnow in kerensa gensy.

Wednesday, 22 February 2017

Thew hebma an versyon a Moas emann Bre Cambron (Going up Camborne Hilla vedha kenys genen en classys Kernôwek en Bal King Edward ha Chei Murdoch, nanj ew pell.

Moas emann Bre Cambron ("Cambùrn"), toas tre,
Moas emann Bre Cambron, toas tre,
An verth (vergh) savas stag,
An rosow eth rag,
Moas emann Bre Cambron, toas tre.

Hy lodrow, hy lodrow o gwydn,

Hy lodrow, hy lodrow o gwydn,
Hy lodrow o gwydn, a-ûgh hy dowlin,
Moas emann Bre Cambron, toas tre.

Me oya hy sira, tas coth,
Me oya hy sira, tas coth,
Me oya hy thas, en band e whetha,
Moas emann Bre Cambron, toas tre.

E voosas an tan gen an glow,
E voosas an tan gen an glow,
E voosas gen glow, an jynn eth adro,
Moas emann Bre Cambron, toas tre.


Note: Some verbal particles are dropped, e.g. ow mos becomes moas and ow tos becomes toas. Emann is the SWF L spelling of LC aman which is the same as SWF M yn bann.

gen Nicholas Williams

The pool at Elerkey in Veryan. 
In Kernowek dasvewys, dell yw ûsys, an edhen ‘swan’ yw gelwys alargh. Res yw avowa bytegyns nag yw an ger-na kefys. In Kernowek Coth elerch ‘swan’ yw gwelys unweyth, ha dre lycklod hèn o an form udnyk pò ‘singular’; yth yw an form liesek dhe nôtya in hanow coth Veryan: Elerhy ‘Swans, place of swans’. Edward Lhuyd a lever fatell yw an ger elerch ‘swan’ ankevys yn tien gans Kernowyon y dhedhyow ev. In Origo Mùndi an ger rag ‘swan’ yw swàn: pàn usy Adam ow ry aga henwyn dhe’n ÿdhyn, ev a lever goodhyarhooscolom ‘goose, hen, duck, pigeon’, hag ena: swànbargos, bryny ha’n er ‘swan, buzzard, crows and the eagle’. Mars on ny whensys dhe wil warlergh agan hendasow i’n Osow Cres, gwell via martesen settya elergh adenewen ha leverel swàn in y le. Yth yw an swàn a les brâs in lien an Godhalek. Onen a’n whedhlow Godhalek moyha a bris yw Oidheadh Chloinne Lir pò Destnans Flehes Lir. Lir pò Lear o mytern in Wordhen termyn pell dhyrag dedhyow Padryk Sans. Ev a’n jeva try mab, Aodh, Fiachra ha Conn hag udn vyrgh, Fionnuala. Aga mabm a verwys ha Lir a dhemedhys benyn aral. An lesvabm a borthas envy tro ha flehes teg an kensa gwreg ha dre bystry hy a’s chaunjyas dhe beswar swàn. Res o dhodhans spêna try hans bledhen wàr Lydn Dairbhreach in cres Wordhen, try hans bledhen wàr Gulvor Moyle inter Wordhen ha Scotlond ha try hans bledhen wàr an mor ogas dhe Enys Glora orth an cost a Gonteth Mayo. Wosa oll an termyn-na y a veu chaunjys wàr dhelergh, saw y o pòr goth. Y a recêvas besydhyans Cristyon ha dystowgh y a verwys ha mos dhe nev. An dre in Wordhen nessa dhe Gulvor Moyle yw Larne in Conteth Antrim, hag in côta arvow an dre swàn a welyr adhyhow hag aglêdh ow sensy an scochon in bàn. A les yw Enys Glora orth an cost west a Wordhen inwedh. Nebes dhe’n soth a’n enys yma dyw enys erel, Inishkea North hag Inishkea Soth. In Godhalek Inishkea yw Inis Géidhe, hag yth hevel bos secùnd element an hanow-na an ger géd ‘goodh; goose’. Dell hevel ny wre an Wydhyly coth decernya pùpprës inter godhow ha swàns. Wosa pùptra yth yw gwydn an dhew edhen hag y aga dew a’s teves codna hir kefrës. In Godhalek an ger ûsys rag swàn yw eala, saw in Godhalek coth hanow aral rag swàn yw géis, ger usy ow tos dhyworth an wredhen a re goose in Sowsnek ha Gans ‘goodh’ in Jerman. In gwiryoneth an Wydhyly coth a ylly leverel: “Oll agan godhow yw swàns.”   

Tuesday, 21 February 2017

Scrifys veu hebma gen Richat Gendall en Kernôwek Ûnyes, pell an eur-ma. Nei ell y gowas war an dysk Crowdy Crawn gen Brenda Wooton. Ken versyon anodho a dhisqwedhes en scrifa-compuster coth an Cussel e'n lever Cornish Place-Names and Language gen Craig Weatherhill en 1995. Otta va genowgh en FSS D. Rag 'circle' ma Richat o ûsya an ger 'cran' ew kemerys an Sowsnek a g/Kernow bes nei alja pur dha leverel tro.


Scath Dowr Fala
Tho vy scath
nevra war an mor o neija,
gen an todnow leskys,
gen an gwenjow helthys.
Na or den'eth gweles,
ple wrüg vy kerres.

Tho vy qwillen,
war askal golan,
pub eur pell o vajya
pele vo da ganjo,
obma ha ena,
skesy nevra, ha na'n vedh.

Cran o vy.
Nevra andro theram o mos.
Nag eus dallath,
nag eus diweth,*
delha me wra boas
terebo merwel.
Duw gweres dhebm o fall.

(en le SWF diwedh)

Sunday, 19 February 2017

An Gwandryas - The Wild Rover.

Neppeth dhe gana en class. Something to sing in class.

Me a veu pell o qwandra dres mor ha dres tir.
Ma spendyes o mòna war wiras ha cor,
bus nevra na'n gwrama e'n termyn ' vedn doas,
Na vadna vy gwandra alebma rag, sos !

Nevra, na, nevra, nevra namoy !
Na vadna vy gwandra alebma rag moy.

Me geth chei dhe davern a oram etta,
Ha daryvas dhe'n ostes dr'o spendyes pub tra.
Me a greias rag cor, hei a sconyas dh'y dhrei,
Medh, "Esy ew cawas tüs scat vela whei."

Me a (w)orras o dorn et o focket scon lowr
Ha tedna en mes showr a arhans hag owr.
"Gorta" medh hei, "rag na wrügam bes ges,
che ' ell eva cor gwelha ha debry ewedh !

SWF L to SWF M t: cor = corev; o = ow; en = yn; et o = yn ow; che ' ell = te a yll; bes = mes; ewedh = yn wedh; vedn = vynn

Wednesday, 15 February 2017

Kerenja vy ew marthys teg

An cân ma a vedha kenys gen Michelle James dhort Trurû dhe'n ayr "Black is the colour of my true love's hair" saw nag ew treylyans, tabm veth.

Glas an mor.
Kerenja vy ew marthys teg.
Pa gan, pa gows hy lev ew wheg.
Lagajow bewek, glas a’n mor
Tewl hy blew, liw a’n dor.

Me 'venja boas lebma hei 'moas,
An termyn-na, mar medn doas,
Ha kerdhes dorn ha dorn genjy,
Ha cowsel pelha whath dhedhy.

Res ew dhebm moas a’n telher-ma,
Pell dhort an pow ha'n venyn-na.
O holan vy ew ogas trogh, hy abm medhel war o bogh.

SWF L / SWF Mid: boas, doas, moas = bos, dos, mos; o = ow; venja = vynsa ~ vynja.

Rag clowes an ayr kenys gen Christy Moore: https://www.youtube.com/watch?v=W5fBppsntAE

Sunday, 12 February 2017

Almayn pò Jermany? gen Nicholas Williams (KS)
Kewgh dhe wosowes ort Nicholas obma:
(Min. 38.36)
I’n gwary Kernowek Resurrexio Domini onen a’n tormentours a lever dhe Tyber Emprour yth ejen in cres Almayn orth unn prÿs ly. Yma Almayn ena ow mênya ‘Germany’, ha benthygys yw an hanow dhyworth Almain ‘Germany’ in Sowsnek Cres. An ger Sowsnek y honen a veu kemerys dhyworth Frynkek. Yma Francas agan dedhyow-ny whath o kelwel an pow-na Allemagne. Hèn yw dhe styrya tireth an Alemanni, trib esa tregys in Soth-West a Almayn ogas dhe oryon Frynk hag ytho kentrevogyon an Francas. Yma pobel Almayn aga honen ow kelwel aga fow Deutschland ha’ga thavas yw Deutsch. ‘An bobel’ yw styr gwredhek an hanow-na. Form aral a’n ger Deutsch yw ‘Dutch’ in Sowsnek, hanow usy ow referrya dhe bobel ha dhe davas an Iselalmayn pò an Powyow Isel. An ger ‘Dutch’ y honen a veu benthygys gans an Sowson dhyworth an Iselalmans, rag y a wre referrya dhodhans aga honen gans an hanow-na. In Sowsnek, pàn ven ny whensys dhe leverel na yllyn ny convedhes ger vÿth a neb tra, ny a lever ‘Double Dutch’. Yma hedna ow mênya Uhel-Almaynek, an tavas Almaynek pelha dhe’n soth ès an Iseldiryow. Hèn yw moy dyhaval whath dhyworth Sowsnek hag ytho le convedhadow dhe Sowsnegoryon. An Romans a elwy Almayn Germania, hag yth esa dew brovyns i’n empir Roman, Germania Inferior ha Germania Superior. Nyns yw godhvedhys poran pandr’yw devedhyans an hanow Germania. Dre lycklod yth yw an ger dhe gelmy gans an wredhen Geltek gwelys in Kernowek garma ‘to shout.’ Yth esa an Geltyon esa tregys ogas dhe Almayn, ow consydra aga hentrevogyon dhe vos cowsoryon uhel aga lev. Y feu Germania drës aberth in Sowsnek avell Germány, Gérmany. Kynth yw an ger Almayn kefys unweyth in Kernowek, moy menowgh yw an hanow Jermany, neb a veu kemerys dhyworth an Sowsnek. Jowan Tregear a lever: rann in Jermany a levery, omma yma Crist, omma yma an eglos; hag in ken tyller Tregear a scrif, Merowgh inwethr Jermany, ha kemerowgh examplys anedhy. Pelha in Bewnans Ke, Modres, an fâls-mytern a lever:
            Me re dhanvonas defry
            dûk an Saxons, Chellery,
            dhe whelas myns a geffa
            a bagans in Jermany.

Dre rêson bos Jermany kefys moy menowgh in Kernowek ès Almayn, gwell yw genef vy Jermany rag an pow, ha Jerman rag nebonen genys ino.

Tuesday, 7 February 2017

Dewgh dhe wosowes ort Bernard Deacon
o cows dro dh'y lever nowydh en Lyskerres 

DE MERTH 21 WHEVREL 
An Leverjy, 2 Strêt Barras

16.15

Monday, 6 February 2017

Ma Cussel an Tavas o scodhya an Chartour rag Kernow. Dewgh abarha nei cowetha.

https://www.charterforcornwall.com/the-four-pledges
Eglos Blaisy, Landreth
Blaisy Sans gen Nicholas Williams (KS)

Lies bledhen alebma me a veu present orth oferen Gatholyk in Conteth Clare in Wordhen an tressa dëdh a vis Whevrel. An jorna-na yw degol Sen Blasyùs, an sans arbednek rag painys i’n vriansen. Warlergh an oferen pobel Dhuw êth war aga dêwlin dhyrag an alter ha’n offeryas a dheuth dhe genyver onen ha dyw gantol in y dhorn. Ev a wrug crowsegy an cantolyow in dadn elgeth pùbonen an eyl warlergh y gela ha leverel pejadow warnodhans ow kelwel wàr vanath Duw ha Blasyùs warbydn cleves briansen i’n mîsyow esa ow tos. Sen Blasyùs y honen a veu genys tro ha dyweth an tressa cansvledhen in Sebasteya in Armênya (Sivas in Turky hedhyw). Ev o epscop Cristyon ha medhek kefrës neb a dhendylas hanow brâs dhodho y honen der y eliow rag clevejow ha der y gùssul fur inwedh ow tùchya troblys an enef. Yth yw leverys kefrës fatell ylly ev yaghhe bestas. Tro ha dyweth y vêwnans ev a omdednas dhe gav ha spêna y dermyn in udn besy. I’n vledhen try hans ha tredhek Agrycola, governour an provyns, a dhrehedhas Sebasteya gans comondment dhyworth an emprour dhe gompressa an Gristonyon ha dhe sêsya an epscop. Pàn esa an soudoryon ow kemeres Blasyùs dhe’n pryson, benyn a vetyas ganso ow lêdya hy udn vab yonk. An maw bian a wrug debry pysk hag yth esa ascorn glenys in y vriansen orth y daga. Blasyùs a wrug y bejadow ha’n flogh a veu sawys dystowgh dre ras Duw. Yth yw an whedhel-na fowndacyon a’n grejyans Blasyùs dhe vos galosek rag pùb cleves briansen. Kyn whrug an soudoryon tormentya Blasyùs, orth y weskel gans lorhow hag ow sqwerdya y gig gans crîbow horn, ny wrug Blasyùs denaha y fëdh in Crist. Wàr an dyweth res veu dhe’n governour erhy may fe va dybednys. Warlergh y vernans Blasyùs a veu onen a’n sens moyha kerys in oll Cristoneth. Yma an Italyans orth y elwel Biagio hag in Italy an hanow-na yw kebmyn lowr rag mebyon. Yma an Francas orth y elwel Blaise, hanow a veu degys gans Blaise Pascal, an calcor ha fylosofer Frynkek a verwys i’n seytegves cansvledhen. Blasyùs yw sans tasek Dùbrovnyk in Croacya hag yma eglos vrâs i’n cyta sacrys dhodho. Nyns o Blasyùs pò Blaise kebmyn bythqweth i’n enesow-ma, saw yth yw sacrys dhodho an dre vian Landreth in Kernow dhe’n north west a Tywardreth. In Sowsnek an tyller-na yw gelwys St Blaizey, hèn yw Blaisy Sans.