Wednesday, 24 May 2017

An lowarn gen Nicholas Williams (KS)

Otta vy!
An lowarn (Vulpes vulpes) yw brodnek pò ‘mammal’ kebmyn i’n enesow-ma. Yth yw an hanow lowarn kefys unweyth in Kernowek Coth ha moy ès unweyth i’n textow an Kernowek Cres. Rag ensompel in Beunans Meriasek Cont Pow Gwenes, pàn usy ev owth inia Meryasek dhe recêva epscobeth, yma va ow praisya an sans hag ow leverel: ‘le may fo bugel medhel an lowarn pòr dhiogel a lyha an devysyow.’ Heb mar, lowarn in Kernowek yw goos nessa louarn ‘fox’ in Bretonek. Yma ger haval dhe’n re-na kefys in Kembrek inwedh, hen yw llewyrn, kyn nag ywa an ger moyha ûsys rag an best. Traweythyow warbarth gans an sens ‘lowarn’ yma llewyrn in Kembrek ow mênya tan nos ‘will-o-the-wisp,’ ow referrya dre lycklod dhe’n fordh a vo an lowarn ow swarvya tro ha pùb qwartron rag diank dhyworth y helhysy. Yma Lhuyd ow ry an hanow lowarn rag ‘fox’ in Kernowek, saw ev a re ken hanow inwedh: lostek ‘best an lost’, ger nag eus ensompel anodho in Kernowek Cres. Ow tùchya y styr bytegyns lostek yw kepar ha llwynog ‘best an lost,’ an ger ûsys in Kembrek rag V. vulpes. Yma dew hanow rag an lowarn in Godhalek Wordhen; sionnach, usy ow styrya ‘leun a brattys’ dell hevel; ha madadh rua ‘ky rudh.’ I’n unegves cansvledhen Tadhg Ó Catharnaigh o chyften Godhalek in cres Wordhen. Ev a gafas an les’hanow an Sionnach ‘an Lowarn’, ha tus neb a skydnyas dhyworto a gafas an hanow teylu Ó Sionnaigh pò in Sowsnek ‘Fox’. Yth yw an hanow teylu ‘Fox’ kebmyn lowr in Wordhen bys i’n jëdh hedhyw. Sport meur-gerys dres nebes cansvledhydnyow o helghya lewern. Ny dhalathas yn ewn an practys a helghya lewern bys i’n êtegves cansvledhen. Kyns hedna gwell o gans helghyoryon chacya kyrwas ‘stags’ pò badhas ‘boars.’ Saw pàn veu trehys dhe’n dor meur a’n cosow brâs in Breten Veur hag in Wordhen, ha pàn dhalathas tus parkya an prasow kebmyn, nùmber an bestas brâs-na a godhas, ha ny veu gesys avell gam ma’s an lowarn uvel. Dhyworth dallath an vilvledhen nowyth yth yw helghya lewern dyfednys in Scotlond, in Kembra hag in Pow an Sowson. Nyns yw helghya lewern dyfednys in Wordhen North, bytegyns, nag in Poblegeth Wordhen naneyl. An gwiryoneth yw fatell yw lewern kebmyn i’n enesow-ma i’n trevow hag i’n cytas. Yma lowarn tregys ogas dhyn ny in Dulyn Soth, ha ny a’n gwel yn fenowgh ow ponya adro i’n nos pò ow cùsca in myttyn in lowarth bian adhelergh dh’agan chy. Nebes seythednow alebma me a welas ken lowarn ow kerdhes in golow an jëdh wàr an cauns orth crowsfordh pòr vysy. 

Wednesday, 3 May 2017

Baner Ùleth gen Nicholas Williams

This article is in KS.

Yma peswar provyns in Wordhen ha kenyver onen anodhans a’n jeves y gôta arvow pò ‘coat of arms’ y honen neb yw gwelys yn fenowgh avell baner an provyns. Yma naw conteth in Ùleth, whegh conteth in Wordhen North, ha try honteth in Poblegeth Wordhen. Côta arvow Ùleth yw crows rudh wàr gilva velen hag i’n cres scochon bian gwydn ha warnodho dorn cledh rudh trehys orth codna an vregh. Dorn rudh Ùleth a dheu dhyworth côta arvow Ó Néill, Arlùth Tyrone, chyften brâssa Gwydhyly Ùleth. An whedhel a lever nag o chyften ewn aswonys i’n pow-na wostallath. Ervirys veu y fedha an chyften dôwysys dre resegva scathow ha’n kensa den dhe dùchya an dor a vydna cafos an wlascor. Hendas Ó Néill o mar whensys dhe gafos an arlottes, may whrug ev trehy y dhorn y honen dhyworth y vregh ha’y dôwlel wàr an tir kyns ès ken scath vëth dhe lôndya. Indella ev a wainyas an pow. Yma an grows rudh wàr velen ow longya dhe’n teylu Anglo-Norman de Burgo. Kynth yw semlant Frynkek dhe’n hanow-na, in gwiryoneth fùndys ywa wàr dyller in Pow an Sowson, treveglos vian Burgh in Sùffolk dhe’n north-ÿst a Ipswich. Dell hevell yth o treveglos Burgh moy a bris i’n osow cres. An kensa den dhyworth Burgh neb a dheuth dhe Wordhen o Wella de Burgo ha teylu a bris a skydnyas dhyworto. Y a veu gwrës yùrlys Ùleth in north a Wordhen ha Yùrlys Clanrickarde i’n West. In tredhegves cansvledhen Walter de Burgo kensa yùrl Ùleth, a gemeras avell gwreg, Aveline FitzGeoffrey, ha mabm Aveline o Isabel Bigod, myrgh yùrl Norfolk. Teylu Bigod a verwys i’n mes termyn cot wosa hedna saw aga hôta arvow o crows rudh wàr velen. Yth hevel fatell gafas Walter de Burgo y gôta arvow y honen dhyworth teylu Bigod, yùrlys Norfolk. Aswonys in agan dedhyow-ny yw Pow Ùleth dre rêson a’n strif ino inter Catholygyon ha Protestans. Rag hedna a les ywa dhyworth savboynt an istory baner an provyns dhe vos fùndys yn part wàr scochon an Bigods.

29.3.16