Thursday, 22 June 2017

Mongla / Mongleudh en Kembra gen Chris Parkinson

Kens boas trigys obma en Blaenau, nei veu trigys en Dyffryn Nantlle ew telher aral lebma vedh kevys lehednow kyllas. Ma üdn mongla (mongleudh) broas ena, creiys Chwarel Dorothea, ha meur ew y hanow. Toll hûjes e’n dor ewa, pur dhown, pecar’a Delyowboll. Egerys veu en nawnjegves cansbledhen, ha bedn dallath an ügensves cansbledhan, thera caletter broas dre reson a liwyow a dhowr. En 1904 e veu determyes gen an perhen dhe berna jynn-bob a Gernow dhe blòmpya an dowr mes a’n toll. Bedn an bledhednyow deg ha trei ügans (1970s), e veu deges an mengla, bes ma an jynjy ena dhe voas gwelys whath. An toll, rag certan, ew leun a dhowr down arta. Ma sedhoryon dhort pub radn an Wlaskor Ûnyes o toas ena ha lies gweyth mons cawas caletter broas gen an 'bends' dhort doas tre dhe vejeth an dowr re üskis. Òja hedna, res ew moas en helicopter dhe’n chambour dicompressyon en Murrayfield reb an Wirral. Ma radn anodhans o merwal, bes da ew gen flehes an costys na neyja en dowr ha crambla en mongla coth. Mons ' moas dhe wary ena pup pres heb drog veth, hag en termyn eus passyes thera gan flehes nei et aga mesk !


Gerva: lehednow kyllas: slabs of slate; Delyowboll: Delabole; perhen: owner; mongla or mongleuth: quarry (for minerals), mine. Compare the place-name, Mongleath in Falmouth; jynn-bob: beam engine; toll: hole; sethoryon: divers; down: deep; liwyow dowr: floodwaters; neyja: to swim or fly.

Thursday, 15 June 2017

Pleth Maria gen Nicholas Williams

Yth yw teylu an Orchidaceae pò orchids in Sowsnek onen a’n teyluyow brâssa a flourys hag yma esely an teylu kefys in lies tyller dres oll an norvÿs. Yn fenowgh y fÿdh an flourys aga honen pòr deg ha wheg yw aga odor kefrÿs. Ytho y fëdh lies ehen anodhans gonedhys rag aga thecter. Nyns yw hanow kefys in Kernowek rag an orchids dre vrâs ha res o desmygy hanow nowyth ragthans, hèn yw tegyrinen, ger neb yw grôndys wàr tegeirian in Kembrek. Mar teu nebonen ha palas gwredhyow an degyrinen in bàn ev a welvyth fatell usons ow concystya a dhyw geleren pò tubers. An tegyrin gwyls i’n enesow-ma yw dywvledhednek hag onen a’n gwredhyow-na yw gwredhen an vledhen eus passys; tanow yw hy ha gwedhrys. An wredhen aral bytegyns yw keleren an vledhen hevleny ha hy yw leun ha tew. Yma an hanow Sowsnek orchid ow tos dhyworth an ger Grêk orkhis kell pò testicle’, rag yth yw an dhyw wredhen-na kepar ha dywgell den. Hèn yw an skyla inwedh bos an degyrinen kelmys gans kerensa inter gwer ha benenes. An ger rag degyrinen in Godhalek Wordhen yw magairlín, hanow fùndys wàr magairle kell ‘testicle. In tyleryow in Wordhen yth o cresys y hylly mowes gwil dhe dhen yonk codha in kerensa gensy rag nefra mar teffa hy ha dôwys onen a wredhyow an degyrinen wyls, hy melyas hay gorra in y dhewas pò in y voos. Mar qwrella hy dôwys an wredhen ewn, an den a vynsa codha in kerensa gensy. Saw a pe dôwysys an wredhen gabm gensy, an den truan a vynsa mos in mes ay rewl. Saw nyns esa fordh vëth dhe wodhvos o hy an wredhen ewn erna veu an proces assayes. Yma plans bian a deylu an Orchidaceae ow tevy in nebes tyleryow adro dhe gost Kernow ha’y hanow sciensek yw Spiranthes spiralis. Yma an petalys gwydn ow trailya adro dhe arr gwer an plans hag y yw nebes haval dhe vlew benyn. Hèn yw an skyla rag an hanow Sowsnek Ladys tresses. Yma Edward Lhuyd ow campolla an flour-na in gramer an tavas Kernowek a screfas ev. Ev a lever: an losowen vian gen hy arr nedhys eus ow tevy in agan hallow ny yw cries Pleth Maria. Pleth Maria ytho yw an Kernowek tradycyonal rag Ladys tresses, esel a deylu an tegyrin pò Orchidaceae.

Wednesday, 14 June 2017

An sycamorwedhen gen Nicholas Williams

Scrifys en KS

Nyns yw an sycamorwedhen (Acer pseudoplatanus) genesyk in Breten Veur nag in Wordhen. Genesyk yw hy dhyworth an cres a Ewrop bys in West a Âsya. Sycamorwedhen yw onen a’n henwyn comendys in Kernowek rygthy saw drefen an wedhen dhe vos a’n kynda Acermapleyma radn ow comendya avell hanow gwynyolen veur pò ‘great mapledhyworth Kembrek pò scawen an wraghmapledhyworth Bretonek. Yth yw an sycamorwedhen kefys dres oll Kernow hag yma hy ow tevy yn freth. Yma moy ès udn sort pla owth assaultya an wedhen, spessly torak pò ‘mites’ ha low losow pò ‘aphids. A les ywa dhyworth savboynt an losoworieth bytegyns fatell usy an hanow sycamorein Sowsnek hag ytho sycamorwedhen in Kernowek ow longya in gwiryoneth dhe wedhen aral yn tien: an Ficus sycomorus pò fygesen sycomor. Nyns yw apert prag y feu hanow an eyl wedhen rës dhy ben. An fygesen sycomor yw genesyk in radnow a Afryca hag in tyleryow erel i’n Ÿst Cres, ha naturalhës yw hy i’n Tir Sans. Yth yw an wedhen campollys moy ès unweyth in Beybel Sans. Kyn nag yw sawour fyges an wedhen-ma mar dhâ na mar leun a shùgra avell fyges erel, y fedhens debrys gans an vohosogyon ha gwerthys kefrÿs traweythyow. Kepar hag in sortow erel a fyges yma an frûtys ow tevy in mes a stock an wedhen hy honen. Ny yll flourys an fygesen sycomor don frût erna vowns y ponegys pò ‘fertilisedgans gùhien (pò ‘wasp’) arbednek. Yma an wùhien ow cramyas ajy i’n frût yonk dre doll pòr vian hag ow try an podn pò ‘pollenwàr nans dhe’n oyow. Ny yll an wùhien dos in mes bytegyns hag ytho yma an wedhen ow gwil calejednow pò ‘gallsadro dhen wùhien. Yma hedna ow styrya na yll an frût bos debrys gans mab den. Rag goheles an wharvedhyans-na yth yw res dhe nebonen mos adro gans collel specyal ha gwil trogh in kenyver frût yonk rag alowa dhe’n wùhien dos in mes. Dre lycklod yma an Profet Amos ow referrya dhe’n ober-na a drehy an frûtys pàn wrella ev leverel Nyns oma profet na mab profet. Me yw bugel ha gonesyas fyges sycomor.” In tyleryow in Ejyp hag in Cyprùs dell hevel yma tus ow pêsya gans an ober a drehy an fyges sycomor yonk bys in agan dedhyow ny.
25.9.16

Wednesday, 24 May 2017

An lowarn gen Nicholas Williams (KS)

Otta vy!
An lowarn (Vulpes vulpes) yw brodnek pò ‘mammal’ kebmyn i’n enesow-ma. Yth yw an hanow lowarn kefys unweyth in Kernowek Coth ha moy ès unweyth i’n textow an Kernowek Cres. Rag ensompel in Beunans Meriasek Cont Pow Gwenes, pàn usy ev owth inia Meryasek dhe recêva epscobeth, yma va ow praisya an sans hag ow leverel: ‘le may fo bugel medhel an lowarn pòr dhiogel a lyha an devysyow.’ Heb mar, lowarn in Kernowek yw goos nessa louarn ‘fox’ in Bretonek. Yma ger haval dhe’n re-na kefys in Kembrek inwedh, hen yw llewyrn, kyn nag ywa an ger moyha ûsys rag an best. Traweythyow warbarth gans an sens ‘lowarn’ yma llewyrn in Kembrek ow mênya tan nos ‘will-o-the-wisp,’ ow referrya dre lycklod dhe’n fordh a vo an lowarn ow swarvya tro ha pùb qwartron rag diank dhyworth y helhysy. Yma Lhuyd ow ry an hanow lowarn rag ‘fox’ in Kernowek, saw ev a re ken hanow inwedh: lostek ‘best an lost’, ger nag eus ensompel anodho in Kernowek Cres. Ow tùchya y styr bytegyns lostek yw kepar ha llwynog ‘best an lost,’ an ger ûsys in Kembrek rag V. vulpes. Yma dew hanow rag an lowarn in Godhalek Wordhen; sionnach, usy ow styrya ‘leun a brattys’ dell hevel; ha madadh rua ‘ky rudh.’ I’n unegves cansvledhen Tadhg Ó Catharnaigh o chyften Godhalek in cres Wordhen. Ev a gafas an les’hanow an Sionnach ‘an Lowarn’, ha tus neb a skydnyas dhyworto a gafas an hanow teylu Ó Sionnaigh pò in Sowsnek ‘Fox’. Yth yw an hanow teylu ‘Fox’ kebmyn lowr in Wordhen bys i’n jëdh hedhyw. Sport meur-gerys dres nebes cansvledhydnyow o helghya lewern. Ny dhalathas yn ewn an practys a helghya lewern bys i’n êtegves cansvledhen. Kyns hedna gwell o gans helghyoryon chacya kyrwas ‘stags’ pò badhas ‘boars.’ Saw pàn veu trehys dhe’n dor meur a’n cosow brâs in Breten Veur hag in Wordhen, ha pàn dhalathas tus parkya an prasow kebmyn, nùmber an bestas brâs-na a godhas, ha ny veu gesys avell gam ma’s an lowarn uvel. Dhyworth dallath an vilvledhen nowyth yth yw helghya lewern dyfednys in Scotlond, in Kembra hag in Pow an Sowson. Nyns yw helghya lewern dyfednys in Wordhen North, bytegyns, nag in Poblegeth Wordhen naneyl. An gwiryoneth yw fatell yw lewern kebmyn i’n enesow-ma i’n trevow hag i’n cytas. Yma lowarn tregys ogas dhyn ny in Dulyn Soth, ha ny a’n gwel yn fenowgh ow ponya adro i’n nos pò ow cùsca in myttyn in lowarth bian adhelergh dh’agan chy. Nebes seythednow alebma me a welas ken lowarn ow kerdhes in golow an jëdh wàr an cauns orth crowsfordh pòr vysy. 

Wednesday, 3 May 2017

Baner Ùleth gen Nicholas Williams

This article is in KS.

Yma peswar provyns in Wordhen ha kenyver onen anodhans a’n jeves y gôta arvow pò ‘coat of arms’ y honen neb yw gwelys yn fenowgh avell baner an provyns. Yma naw conteth in Ùleth, whegh conteth in Wordhen North, ha try honteth in Poblegeth Wordhen. Côta arvow Ùleth yw crows rudh wàr gilva velen hag i’n cres scochon bian gwydn ha warnodho dorn cledh rudh trehys orth codna an vregh. Dorn rudh Ùleth a dheu dhyworth côta arvow Ó Néill, Arlùth Tyrone, chyften brâssa Gwydhyly Ùleth. An whedhel a lever nag o chyften ewn aswonys i’n pow-na wostallath. Ervirys veu y fedha an chyften dôwysys dre resegva scathow ha’n kensa den dhe dùchya an dor a vydna cafos an wlascor. Hendas Ó Néill o mar whensys dhe gafos an arlottes, may whrug ev trehy y dhorn y honen dhyworth y vregh ha’y dôwlel wàr an tir kyns ès ken scath vëth dhe lôndya. Indella ev a wainyas an pow. Yma an grows rudh wàr velen ow longya dhe’n teylu Anglo-Norman de Burgo. Kynth yw semlant Frynkek dhe’n hanow-na, in gwiryoneth fùndys ywa wàr dyller in Pow an Sowson, treveglos vian Burgh in Sùffolk dhe’n north-ÿst a Ipswich. Dell hevell yth o treveglos Burgh moy a bris i’n osow cres. An kensa den dhyworth Burgh neb a dheuth dhe Wordhen o Wella de Burgo ha teylu a bris a skydnyas dhyworto. Y a veu gwrës yùrlys Ùleth in north a Wordhen ha Yùrlys Clanrickarde i’n West. In tredhegves cansvledhen Walter de Burgo kensa yùrl Ùleth, a gemeras avell gwreg, Aveline FitzGeoffrey, ha mabm Aveline o Isabel Bigod, myrgh yùrl Norfolk. Teylu Bigod a verwys i’n mes termyn cot wosa hedna saw aga hôta arvow o crows rudh wàr velen. Yth hevel fatell gafas Walter de Burgo y gôta arvow y honen dhyworth teylu Bigod, yùrlys Norfolk. Aswonys in agan dedhyow-ny yw Pow Ùleth dre rêson a’n strif ino inter Catholygyon ha Protestans. Rag hedna a les ywa dhyworth savboynt an istory baner an provyns dhe vos fùndys yn part wàr scochon an Bigods.

29.3.16

Thursday, 20 April 2017

Gwrug gen Nicholas Williams

The article is in KS.

Kekesow, Erica vagans.
'Heath’ pò ‘heather’ in Kernowek yw grug. Hèn yw an keth ger avell grug in Kembrek ha fraoch in Godhalek. Hag ymowns aga thry ow tos dhyworth an wredhen Indo-Ewropek gwelys i’n Grêk ereike ‘grug’, hanow a veu benthygys in Latyn avell erica. I’n termyn eus passys yth o an dyvers sortow grug a brow brâs in radnow west a’n enesow-ma. In mesk taclow erel y fedha grug ûsys rag gweliow, rag scubylly, avell cunys ha rag gwil lyw ‘dye’ ha lovonow. Yma ehen arbednek grug kefys in Kernow ha hy a’s teves an hanow Latyn Erica vagans. In Sowsnek an grug-na yw gelwys Cornish heath. Kebmyn yw hy wàr gorenys an Lesard, saw scant ny yll hy bos kefys in ken tyller vëth in Kernow. E. vagans yw consydrys flour nacyonal Kernow, kynth yw hy kefys in nebes tyleryow in Wordhen, hag in west a Frynk hag in Spayn kefrës. Yma whedhel coth ow kelmy E. vagans gans Josef Baramathia. Pàn dheuth Josef dhe Gernow in udn whelas sten, ny’n jeva ev tyller vëth rag ôstya ino. Ytho ev a spênas an nos in cùsk wàr wely a E. vagans. Ternos vyttyn ev a’s benegas ha benegys yw an plans alena rag. E. vagans yw grug bÿthwer crev ha hy yw parys pùpprës dhe lesa. Hèn yw an skyla rag an hanow specyfyk vagans ‘parys dhe wandra’. Yma E. vagans ow trehedhes uhelder a dry deg mesva. Yma hy flourys gwydnrudh ow tos wàr an plans i’n hâv hag i’n kydnyaf hag y ow tevy in tosow pò racemes whegh mesva ahës. Yth yw an flourys shâpys avell clegh bian hag in gwâv ymowns y ow chaunjya dhe lyw teg gell. In Sowsnek Kernow E. vagans o gelwys Kekezza, hag apert yw an hanow-na wostallath dhe vos Kernowek. An secùnd element yw kesow, an nùmber liesek a kesen ‘peat, turf cut for fuel’. An kensa element yw calessa dhe styrya. Drefen an flourys dhe vos in form a glegh bian ‘small bells’, dre lycklod yth o an plans kyns oll gelwys *clegh kesow in Kernowek, hèn yw dhe styrya ‘bells of the turf’. Pàn veu an hanow-na drës aberth in Sowsnek, ev a veu sempelhës ha’n kesson l inter an dhew k a veu kellys. Indella *clegh kesow a veu ke’kesow, an hanow aswonys dhyn.

Wednesday, 19 April 2017

An dhywros gen Nicholas Williams

This article is in KS.

Teg ew an gewer.
Tybyans an dhywros pò bicycle a dhalathas gans an hebyhors i’n vledhen mil eth cans hag êtek. Yth o hedna dyw ros a bredn jùnys gans jyst avàn, dyber warnodho adhelergh ha dewdhorn arâg rag lewyas. An marhak a wre herdhya an jyn in rag gans y dhewdros wàr an dor. Res yw fatell o an jyn-na pòr lent. Ena nebonen a brederys a settya trosellow pò pedals wàr an ros arâg. Hedna a wrug uskys’he an jyn. Rag uskys’he an kerdh moy whath y feu desmygys in qwarter dewetha an nawnjegves cansvledhen an jyn henwys an dheneren ha ferdhyn pò penny farthing. I’n jyn-na an ros arâg o pòr vrâs, hag yth esa an trosellow in hy cres. An marhak o esedhys wàr y dhyber a-ugh an ros vrâs. Pòr beryllys o an dheneren ha ferdhyn rag an marhak a godha yn fenowgh dhywar an dyber ha pystyga y honen. Ny ylly an viaj bos re smoth naneyl rag solyd o an bondys pò tyres. Ena y teuth dew dybyans nowyth. An kensa a worras an trosellow wàr ros vian in dadn dreys an marhak hag a golmas an trosellow dhen ros delergh gans chain. An secùnd o an bond newmatek. Y feu hedna gwrës i’n kensa le rag kertys brâs, saw pàn veu bondys air gorrys wàr an dhywros, confort ha toth an viaj a encressyas. An dra dhewetha rag amendya an dhywros o system a vaglednow pò gears. Wostallath y fedha an maglednow in both an ros. Lebmyn ny a’gan beus maglednow dérailleur, hag y yw liesgweyth gwell. Y hyllyr leverel adro dhen dhywros arnowyth hy dhe vos an convertyth fors pò energy converter, moyha serviabyl in oll an bës. An marhak a yll ûsya y sens a omborth rag gwetha an jyn ay sav hag ytho nyns eus othem ma’s a dhyw ros adar peder. Yma hedna ow lehe frycsyon gans an dor. Moy ès hedna yma an peldhegoryon pò ball-bearings in kenyver ros ow lehe an frycsyon dre vrâs kefrës. An frycsyon yw lehës arta der an bondys air ha pelha ymowns ow provia viaj attês. Yma an marhak owth ûsya an radn grev a’y gorf, y arrow, rag gorra an jyn in rag, hag ytho y hyll ev ûsya an radn moy tender ay gorf, y dhewla, rag lewyas. Wàr an dyweth yma an maglednow ow qwil an dhywros mar effethus dell yll bos, pàn vo an marhak ow mos bryn in bàn pò ow skydnya. Ass yw dâ in pùb fordh an dhywros! A pe moy trûlerhow dywros in cyta-ma, ny dywrosyoryon a via contentys yn tien.

22.5.16

Wednesday, 12 April 2017

Lovryjyon gen Nicholas Williams

Scrifys ew hebma en KS.

Lovryjyon pò ‘leprosy’ o cleves kebmyn in Ewrop in osow tremenys ha mollath uthyk o. Yma an cleves owth assaultya lies part an corf ha dre rêson na yll an den clâv clôwes y vesîas rag ensompel, y a vëdh kellys tabm ha tabm dre glevejyans ha dre bystygow. I’n textow Kernowek ny a red a glevyon dyberthysseparated sick people’. Hèn yw dhe styrya lepers, rag res o dhodhans bewa in trevesygethow arbednyk, ma na wrellens clevejy pobel erel. I’n mater-ma yth esa ûsadow an dedhyow coth ow sewya laha Moyses usy owth erhy dhe’n Yêdhewon gwetha an glevyon pell dhyworth remnant an bobel. Yth o an practys-na kebmyn in Ewrop bys in nawnjegves cansvledhen pàn dhalathas medhygyon, spessly in Norgagh, studhya an cleves in maner sciensek. Y a dheskys in mesk taclow erel nag o lovryjyon plagus pò ‘contagiousdres ehen. Onen a’n vedhygyon Nordek o Gerhard Hansen ha lovryjyon yw gelwys cleves Hansen yn fenowgh wàr y lergh ev. An vedhygyon a dhyscudhas inwedh fatell ylly an cleves bos sawys yn tien dre dhroggys, saw res o lenky an droggys bys pedn whegh mis hag in certan câssys bys pedn dewdhek mis. Nebes ha nebes yma nùmber an bobel glevejys ow codha in agan dedhyow ny ha dre lycklod y whra an cleves departya dhyworth an bÿs i’n bledhydnyow dhyragon. I’n Testament Coth yma story ow tùchya Naaman hùmbrynkyas lu mytern Aram. Naaman yw grêvys gans lovryjyon hag yma comendys dhodho mos dhe’n profet Elyseùs po Elishadhe vos sawys. Elyseùs a lever dhodho golhy y honen seyth gweyth in Dowr Jordan. Poos yw ganso gwil indella rag ev a grës bos ryvers gwell in Aram. Ev a wra warlergh ger Elyseùs bytegyns ha sawys ywa yn tien. Yth o an whedhel-na aswonys dâ gans Kernowyon an Osow Cres rag yma va campollys in Bêwnans Ke hag in Bêwnans Meryasek kefrÿs. Yma an mencyon a Naaman in Bêwnans Ke in Latyn dell usy ow wharvos, le may ma an den clâv gelwys Naaman Sirum ‘Naaman Syryan’. In Bêwnans Meryasek yth yw pùptra in Kernowek. Pàn dheffa an den grêvys gans lovryjyon dhe Meryasek ha pesy gweres dhyworto, Meryasek a’n gorthyp indelma:

Arluth nev re’th weresso,
Naaman kyns ès hemma
a sawyas an cleves meur.
Gans dowr y whrav dha wolhy .
Jesu Crist, Duw a vercy
dheth weres mar teuth an eur.


Yth yw dew dra dhe nôtya dhyworth an darnow-ma. In kensa le exampyl Naaman o a les brâs dhe Gernowyon an Osow Cres. Nessa, apert yw na ylly lovryjyon i’n dedhyow-na bos sawys gans medhygyon. Ny ylly an den clâv bos yaghhës ma’s dre wrians Duw.
10.9.16

Tuesday, 11 April 2017

Mytern Massen gen Nicholas Williams

KS
Kewgh dhe wosowes òbma. Go to listen here (min 16.40):
https://audioboom.com/posts/5108489-rang-295-looe-music-festival-eddie-climo-skians?t=0

Magnùs Maximùs, Massen in Kernowek, a veu genys in North-West Spayn in peswora cansvledhen wosa genesygeth Crist. Maximùs o soudour dâ hag ev a veu gwrës hùmbrynkyas oll army an Romans in Breten Veur in vledhen try hans hag eth deg. Emprour an West in dedhyow-na o Gratianùs, den yw y hanow remembrys in Grationopolis, Grenoble in Frynk hedhyw. Maximùs a veu declarys emprour gans y soudoryon y honen in Breten Veur hag a gemeras an radn vrâssa a lyjyons an Romans in mes a Vreten may halla va aga ûsya warbydn Gratianùs. Ev a gafas an vyctory wàr Gratianùs in batel ha wosa hedna emprour an Ÿst Theosodiùs a aswonas Maximùs avell emprour lafyl an West. Pednplas Maximùs o Augusta Treverorum (Trier hedhyw in Jermany) hag ev a rewlyas Gal, Breten Veur, Spayn han provyns a Afryca. Ny ylly ev conqwerrya Italy bytegyns ha wàr an dyweth Theosodiùs ha Romans erel dhyworth an Ÿst a wrug omlath gans Maximùs, y fetha hay ladha. Dre lycklod pàn êth Maximus dhe brovyns Gal gans meur a soudoryon, ev a wrug dhe lies huny anodhans gwil aga aneth in Armorica pò Breten Vian. Hèn o dallath an wlasva Vrethonek pò ‘Brythonic colonyin North-West Gal. In cansvledhydnyow a sewyas y vernans, Maximùs a veu gwrës person a roweth brâs in tradycyons an Gembrion.* Y a’n gelow Macsen Wledig pò Massen Chyften. I’n osow cres yth o cresys Macsen dhe vos hendas nebes teuluyow rial in mesk an Gembrion. Onen a’n istorys derivys adro dhodho yw Breuddwyd Macsen Wledig pò Hunros Massen Chyften. I’n whedhel-na yma Massen emprour Rom ow viajya dhe Vreten Veur dhe dhemedhy gans maghteth deg henwys Elen. Pàn vo va gyllys yma den aral ow sêsya y empir hag orth y warnya na wrella dewheles dhy jif-cyta. Gans gweres broder y wreg, Conan Meryasek y hanow, yma Massen ow spedya dhe gemeres y wlascor wàr dhelergh dhyworth an fâls-emprour, hag avell reward rag aga gweres yma va ow ry Breten Vian in Gal dhe Conan ha dhy soudoryon. Yth hevel bos nebes gwiryoneth istorek in whedhel-na rag Conan in gwir a gemeras part brâs ow fùndya Breten Vian. A les ywa fatell yw Conan campollys in Bewnans Meryasek avell mytern Breten Vian. Massen y honen yw campollys in Bewnans Meryasek kefrÿs saw den a bris nyns ywa màn. Ny’n jeves ev ma’s ‘walk-on part’ pò part omdhysqwedhes.

* Kewgh òbma dhe glowas cân en Kembrek lebma vedh complys hanow Massen. Neil

https://www.youtube.com/watch?v=WooUv0QttKs


Sunday, 2 April 2017

An Umbelliferae gen Nicholas Williams

Socrâtês a veu constrînys dhe eva sugan kegys.
Teylu brâs losow yw an Umbelliferae, neb a veu henwys indella dre rêson a’ga flourys dhe vos in form a lawlen vian. Pòr gales yw traweythyow decernya udn ehen dhyworth y gela ha hedna a yll bos peryllys. Lies onen a’n teylu-ma yw ûsys rag boos. I’n câss caretys ha panes, rag ensompel, yth eson ny ow tebry an gwredhyow kigek; gans kegys wheg pò celery yth eson ny ow tebry garr an delyow; losowen an el pò angelica yw vas in mesk taclow erel rag gwil whegednow, hag yth yw hasednow an carwy pò caraway a brow rag sawory bara ha câkys. Yth o an hanow losow mogh kefys in Sowsnek Kernow bys agensow hag yma hedna ow tysqwedhes pana dhâ o an delyow avell boos rag an mogh. Y feu sort nowyth, bytegyns, losow mogh cowrek pò giant hogweed, drës aberth i’n enesow-ma dhyworth Zelond Nowyth i’n nanjegves cansvledhen rag afîna lowarthow. I’n gwetha prës an plans a scappyas in mes a lowarthow hag yma va gwelys yn fenowgh ow tevy in tyleryow gwyls. Êsy yw y aswonvos rag yma va ow tevy bys in uhelder deg tros’hës pò moy. Pla uthyk ywa. Pàn wrella sugan pò sap an plans codha wàr grohen nebonen ha mar teu va ha mos in dadn an howl wosa hedna, gûsyk brâs ha tydn a vydn derevel wàr y grohen. Saw yth yw esely erel a’n teylu lacka whath. Kegys ‘hemlock’ rag ensompel yw pòr venymys. Dre rêson y vos mar gales decernya udn kynda dhyworth y gela, y wharva yn fenowgh flehes dhe gùntell kegys in udn gresy y vos losowen heb drog. Ena y fedha whythellow ha sethoryon pis (whistles ha pea-shooters) gwrës a’n garrow cow. Indella y fedha kegys drës bys in ganow an flehes hag i’n fordh-na aga fosnya. An den moyha a bris bythqweth martesen neb a veu posnys dre gegys o Socrâtês. Ev a veu dampnys dhe’n mernans-na drefen ev, dell o leverys, shyndya moralyta tus yonk Athênas. Moy gwirhaval o ev dhe ùttra tybyansow gorthdemocratek ha dhe gowethya gans turons. Socrâtês truan a veu constrînys dhe eva scala a sugan kegys. Yma kegys ow qwil dhe’n lagasow rollya, dhe’n anal bos cales dhe dedna, an golon dhe weskel yn afrewlys, an grohen dhe gelly pùb sensâcyon ha wàr an dyweth oll an corf dhe vos paljies yn tien. Saw lacka ès pùptra, yma brës an den posnys ow remainya cler bys i’n dyweth. Pynag oll dra o gwrës gans Socrâtês, res yw fatell veu uthyk y vernans ev.

Sunday, 26 March 2017

Cabmdhavas gen Nicholas

Artickel en KS.

An Kilgoodh gen cabmdhavas.
Pàn vo an howl ow spladna han glaw ow codha in kettermyn, y fëdh gwelys i’n ebron pleg brâs lieslyw. Hanow Sowsnek an wharvedhyans yw ‘rainbow’ hag yth ywa causys der an golow dhyworth an howl ow mos dre dhagrednow an glaw hag yth yw kenyver badna an glaw kepar ha prysm bian ow stubma an golow dhe wil oll lywyow an spectrùm: rudh, melenrudh, melen, gwer, blou, blou tewl ha glasrudh. Dre rêson bos an pleg formys dre wolow an howl ow mos der an glaw, y fëdh an pleg gwelys pùpprës wàr denewen an ebron adâl an howl. In gwiryoneth an pleg yw kelgh, saw ny welyr mas radn anodho dhyworth an dor. Pàn vo pobel avàn in jyn neyja, y a yll gweles an pleg avell kelgh rônd in dadnans. In Kernowek Coth an ger rag ‘rainbow’ yw camnivet. In Kernowek Cres hedna a via *camneves, ger usy ow styrya tra gabm an nevow. Yth hevel nag o an hanow-na cler lowr dhe Gernowegoryon an Osow Cres hag y a gemeras an secùnd element neves avell form a davas pò devessheep. Ytho in Kernowek Dewedhes ny a gav an lavar coth: Cabmdhavas in mettyn, glaw ’yll bos etten. Etten yw form holergh rag ino ‘in it.’ I’n dedhyow coth, pàn na wodhya an bobel an rêson rag an gabmdhavas, y a gresy warlergh redya whedhel Noy in Beybel, y vos tôkyn dhyworth Duw na wre va budhy an norvÿs nefra arta dre livyow. Yma whedhel Noy hay lester kefys dywweyth in lien agan tavas-ny, in Origo Mùndi hag in Creacyon an Bÿs. I’n secùnd anodhans, warlergh an liv yma Noy owth offra sacryfîs dâ dhe Dhuw. Fest plêsys yw Duw gans hedna hag ev a lever dhe Noy:

Rag hedna sur me a wra benytha wosa hebma,
in ebron y fÿdh gwelys,
an gabmdhavas yn tefry.
Pesqweyth mays gwellowgh why hy
remembra ahanowgh why
me a wra bys venary.
Trest jy dhybmo,
dystrùcsyon vëth an par-na
benytha dre dhowr ny wrav
awos destria an bÿs-ma.

Res yw fatell vedha agan hendasow sewajys yn frâs wosa glaw poos, pàn wrellens gweles an gabmdhavas, rag y o certan na wre Duw nefra dystrôwy aga bÿs arta.


Note: KS does not use the graph iw seen in the SWF. Neil

Saturday, 25 March 2017

Anthem Cajwyth/Cajwydh

Dewgh lenwowgh gas gwedran ha bedhen lowenek,
rag dhe bilya ha ladra ethew agan towl.
Ha nei ' qwandra e'n valys, leb ma era an flourys,
ha'n tecter a Cashmir, ' pedndroppya e'n skeus.

posòrn :

Deun dhe ves,  Deun dhe ves,  Deun dhe ves, dhe'n fogevyow e'n menedhyow,
gen an ledòrn e'n kel.

Gosowowgh e'n pelder, son treys o toas nes dhen.

"Sa, Sa, ha deliver !" ethew agan crei, 
Ha nei ' qwandra e'n valys, leb ma era an flourys,
ha'n tecter a Cashmir, ' pedndroppya e'n skeus.


(posòrn)

Gas owr ha gas arhans, gas bownas mar mednowgh !
Nei wra ges a'gas ponow ha scornya gas wher,
Ha nei ' qwandra e'n valys, leb ma era an flourys,
ha'n tecter a Cashmir, ' pedndroppya e'n skeus.


(posòrn)

Notes : There are lots of words for 'valley', including valy. Nans, pl nanjow or nansow is only known from place-names but may be substituted here.

Friday, 24 March 2017

Hanow Wordhen gen Nicholas Williams

Article in KS.

Hevleny rag merkya cans bledhen warlergh Sordyans Pask in mil naw cans ha whêtek Governans Wordhen a dhyllas bath nowyth dew ewro. Me a welas onen a’n bathow-na agensow; yma warnodho an imaj a venyn gelwys HIBERNIA, neb yw dhe weles whath a-ugh tâlenep Chif-Sodhva an Post in Dulyn, an tyller may talathas an sordyans. Fygùr Hibernia heb mar yw carnacyon Wordhen hy honen, rag HIBERNIA yw hanow Latyn rag an pow-ma. An hanow Hibernia a veu grôndys wàr an hanow Keltek rag Wordhen. In y form ragistorek an hanow-na o *Iweriyu. Saw dell hevel an Romans a wrug kemysky an hanow-na gans ger Latyn hiberna ‘ow longya dhe’n gwâv’. Ny dheuth an Romans dhe Wordhen, hag y a gresy hy bos yêyn ha gwlëb hag leun pùpprës a’n gwâv. In Godhalek an form ragistorek *Iweriyu a ros Ériu ‘Wordhen’ in Godhalek Coth hag Éire hag Erin in Godhalek agan dedhyow ny. Yma scolars ow cresy fatell yw an hanow *Iweriyu goos nessa an hanow Grêk Pieria ‘Pieria’, tireth in north a Grêss kelmys gans an Awenow pò ‘Muses’. I’n tavosow Keltek, dell yw ûsys an kesson p yw kellys. Yma *Iweriyu ha Pieria aga dyw ow styrya ‘pow borr, pow rych’. Pàn êth an Wydhyly i’n pympes cansvledhen dhyworth Wordhen rag bos tregys in Scotlond, y a elwys tireth in cres Scotlond gans an hanow coth Eire, Erin. Hèn yw dhe weles whath in hanow Strathearn pò ‘Stras Wordhen.’ Form furvblegys pò ‘inflected’ a *Iweriyu o *Iweryon-, ha hodna a ros Iwerddon in Kembrek, hanow an Gembrion whath rag Wordhen. Morton Nance a gemeras an hanow Kembrek Iwerddon hag a wrug y Gernowekhe avell Ywerdhon. Res yw avowa bytegyns nag yw an form Ywerdhon kefys in tyller vëth in Kernowek. Apert yw fatell veu an kensa syllaben a’n hanow kellys in Kernowek. Pelha an vogalen poslevys a drailyas dhyworth e dhe o dre rêson a’n r wàr y lergh. In y vardhonek ‘Menja Tiz Kernuack,’ screfys adro dhe’n vledhen mil whegh cans naw deg try, John Tonkin a lever adro dhe Vytern Jamys: Ha e tha Worthen eath e whonnen rag cowas gen e gare Trip-Cunnen (Trip-cunnen yw Richard Talbot, kensa Yùrl Tyrconnel ha cadnas an mytern in Wordhen). Nebes bledhydnyow warlergh an bardhonek-na Edward Lhuyd a dhyllas y lyver brâs Archæologia Britannica. Lhuyd, ow ry rol a’n tavosow Keltek, a gampoll an Godhalek, orth y elwel Skot-Vrethonek; ev a lever adro dhe’n tavas fatell ywa laveryz en Ehualdir an Alban hag en Glaskor Uordhyn.’ Avês dhen dhew venek-na yth hevel nag eus ken mencyon vëth in Kernowek a hanow an pow-ma. Rag hedna ow ûsadow vy yw referrya in Kernowek pùpprës dhe’n pow-ma esof vy tregys ino avell Wordhen.

Tuesday, 21 March 2017

An paper ma a vedh dhe gas les, tho vy sür a'n dra. Ma'n scrifer ow cül devyn an peth a wrüg Syr Eric Pickles leverel dro dhe'n mona a veu res dhe'n tavas Kernôwek tredh 2010 ha 2015. Ma y lavarow ow tisqwedhes fatel wrüg senjy an mona brîb dhe worra an senedhoryon Lib Dem dhe vôtya gen an governans.

https://drive.google.com/file/d/0BxSdut-UDkTTLWNwYTZxcG9MUHc/view 

https://www.academia.edu/31944206/

Sunday, 19 March 2017

Friday, 17 March 2017

Padryk Sans gen Nicholas Williams

This article is in KS.

Padryk a veu genys in Breten Veur ha Peran in Wordhen. 
An seytegves dëdh a vis Merth yw Degol Padryk. Padryk yw sans tasek Wordhen saw nyns o va Godhal. Ev a veu genys in Breten Veur, in soth a Scotlond martesen, in cres an pympes cansvledhen. Pàn o va adro dhe whêtek bloodh ev a veu sêsys gans morladron ha drës dhe Wordhen, le mayth o va keth dres whegh bledhen hag ev ow pugelya deves. Ev a scappyas bytegyns hag a dhewhelys dh’y deylu in Breten Veur.
Wosa bos gwrës prownter wàr an brâstir, ev a dheuth dhe Wordhen ha dallath y whel rag lesa an grejyans Cristyon i’n pow. An bobel moyha a bris i’n termyn-na in radn north a Wordhen o an Ulaidh ha’ga chif plass o Emain Macha. Padryk a fùndyas y eglos vrâs ryb an tyller-na in Ard Macha pò Armagh, ha hèn yw chif-tyller eglosek Wordhen bys i’n jëdh hedhyw. Yth esa gallos an Ulaidh in peryl i’n dedhyow-na dhyworth aga eskerens dhe’n west. An eskerens a wrug dystrôwy Emain Macha wàr an dyweth ha res veu dhe’n Ulaidh omdedna dhyworth an tyller ha mos dhe Dún, tre pelha dhe’n Ÿst. Dell hevel Padryk êth gansans rag y feu Padryk encledhys in Dún hag yth yw an tyller-na gelwys Downpatrick hedhyw i’n jëdh. Dell hevel kyns ès Padryk dhe dhallath y ober yth esa in soth a Wordhen cadnas Cristyon aral henwys Pallâdiùs. Heb mar i’n canslvedhydnyow warlergh Padryk y sewysy in Armagh a wre dysprêsya lavur Pallâdiùs pò ascrîbya dhe Padryk ober Pallâdiùs y honen hag ytho an dhew sans yw kemyskys i’n textow coth. Yth yw leverys yn fenowgh fatell wrug Padryk banyshya serpons in mes a Wordhen. An gwiryoneth yw, bytegyns, nag esa serpons in Wordhen in dedhyow Padryk, drefen y dhe verwel in kerdh in oos an yey ha na yllens y dewheles dres an mor. Yma an deyrdelen pò shamrock kelmys gans Padryk kefrës. Yth yw hedna campollys in lyver adro dhe flourys Wordhen dyllys gans Caleb Threlkeld in Dulyn i’n kensa hanter a’n êtegves cansvledhen. Threlkeld a lever dhyn an dus dhe vos ûsys dhe wysca teyrdelen in aga hot degol Padryk drefen an sans dhe dhesky mystery an Drynsys dhe’n Wydhyly in udn wil devnyth a’n plans-na. Hag yma Threlkeld ow pêsya: ‘Pàn wrellens y glebya aga theyrdelen (when they wet their seamrog) yn fenowgh ymowns y owth eva re hag ow medhowy.’ Nyns yw hedna, yn medh ev, an fordh ewn dhe wordhya dëdh sacrys dhe Dhuw. Yma Threlkeld, neb o menyster protestant, owth addya: ‘Dell yw ûsys yma errour ow lêdya dhe harlotry.’ 

Saturday, 4 March 2017

Baner Peran, gwydn ha dû, otta va a ûhen,
telher cuntel oll an lû, arweth a'gan ehen.

posorn

Dewgh, dewgh, na vedhowgh syger,
cledh, dyhow, rag ha delher,
flehes a'gan mabmvro,
onan on hag oll !

Othom brossa bysca veu, deun warbarth Kernôwyon !
A gan tir 'ma kellys re, dhe crefny displegyoryon !

posorn

Agan tavas na'n vedh coll, ha nei worth y glappya.
Agan tir mars on für oll, dhyn vedn nevra longya.

posorn

Sos ha coscor aderdro, gwrewgh mens eus e'th power,
jei ahanen a berh co ! Agan nerth ew lowr !

This reworked song by Richard Gendall in the SWF L calls on us to speak Cornish and stop the carve-up of Cornwall.
Neppeth dhe gana rag Gool Peran
En colon an pow.


Kerra Kernow gen Richat Gendall
SWF L

Kerra Kernow, ladres o holon,
Therom o cara che,
Dha dir, dha vor, menedh hag awon,
' vedh nevra ker dhe vy.

En balow down therom dha weles,
en gweythva besy, en stêt ha porh,
ha dedh ha nos theroma ' clowes,
dha lev keniver vorr.

Dha vorrow owr, dha halow melys,
dha geow liwys, büdhydnyow gwer,
keniver carn a'th tiryow kerys
ew radn dha vejeth ker.

Pele penag m'ala vy kerdhes (kerraz),
' vedh nevra genes en golon vy,
ha dhis whare me wra dewheles,
rag nag eus par dhe che !