Friday, 11 May 2018

Jacka Rickard - An Barbour Tullys


En bledhednow pajer ügens - termyn me veu den yònk - thera trigys et agan treveglos nei üdn barbour lôwen o henwys Jacka Rickard neb o den ithik wheg ha prest parys dhe weres dhe biwa benag era othom (odhom) dhodho. Thera keniver den en pow a-dro o moas dhodho, yònk ha coth, bian ha broas, rych ha bohojek ha besca vedha clowys croffol veth adro dhe’n trogh na whath an pris. Thera mebyon hir aga blew o moas ena ha tüs coth, pedn pilys, scant nag era tra veth whath dhe voas trehys - po na venjo whei mires barha ga frigow ha ga scovarnow.
Eneth, pa thera vy ena war an scaval o cortos an torn vy ha redya an Falmouth Packet, còsel ha clor, nebün den, dro dhe bemdheg bloodh warn ügens, po tabm moy martesen, a dheth aberh e'n shoppa gen maw bian, pemp po whegh bloodh, sür lowr.
“Alja whei trehy o blew vy lebmyn, kens es hedhy, serra? Res ew dhebm fistena m’alla vy kemeres an diwettha bus dhe Heyl,” medh an den, hegar y favour.
“Ea, ea, diogel,”medh an barbour da, “Sedho whei obma en chayr, coweth, ha bedho whei es.” Ken pell, thera y weljow o trehy ha gwil dhe vlew an den codha en bern oll a-dro dhe’n chayr.
Pa veu gwres an whel, an den a vednas dhor an barbour, “Eus cigarettys gena whei?”
“Na, nag eus. Edrek ma genam, coweth. Nag erama gwerra cigarettys obma, bès e’n nessa chei –hen'ew shoppa Mester ha Mestres Oliver - emons gwerra keniver tobacko ha cigarettys ha oll an peth a venja whei rag de Sadorn dhe nos, ewedh,” medh Jacka gen meur wharth gòcky ahana nei.
“Durdala dhe whei! Me vedn gwil endelha ha whei ell trehy blew an maw-ma ha me ort y wül,” medh an den, lôwen gen an nowodhow ha nowydh-trehys y vlew.
An termyn a dremenas ha war an diwa, Jacka a lavaras dhe’n maw, “Pele ma dha sira, boya? E geth mes rag y cigarettys lebma hanter our pò nag ew moy.”
“O! Nag ew hedna o sira vy,” medh an maw sowdhanys, “Besca na wrügam y weles kens! Ev a vetyas genam en stret ha leverel, “Venjes ta moas dhe’n barbour genam heb pe diner veth?,” medh an maw. Nena e veu clowys garm gen Jacka, “Venjens dhodho, an lader !” ha nei oll a skydnyas en wharth !

Monday, 30 April 2018

Pres Powas gen Harold Harvey
Cala Me lôwen dhe whei oll, tre ha pelha.
Obma e vedh gwelys pyctur üjy o tisqwedhes pres powas an (g)weythoryon prei en Kernow Cres en termyn eus passyes. Ma poll prei ha crüg. Ma chymbla gen môg e'n pelder. E'n gwel-rag, thera nei o qweles splatt glas ha gwernow telegraff. O hebma an kensa dedh a vis Me.

Tuesday, 24 April 2018

Gwil ges (SWF Lt)

Thew hebma whedhel a-dro dhe dhen dhort Rosworhy a bernas margh e'n Fer Heyl. Robert Row o y hanow bès gelwys o Robby gen y gowetha. Nag o y vargh nowydh courser fin bes (mes) rounsyn üvel, bian – moy ascornek avel tew – broas (brâs) ha pedrak y bedn ha tanow y reun - bes war an diwedh tho da lowr rag an pris a bëas ha crev lowr rag an whel. Nag era whans dhe Robby y sqwithy war an vorr (fordh), na whath. Rag hedna, na wrüg moas war y geyn dhe dhos tre. Ker[dh]es a wrüg deragto, lost an frodn et y dhorn, ha'n best a'n sewyas, cosel ha wheg, heb bern. 

E'n eur-na, dres lebmel, thera gwas dhort Gwythyan ha ken onan dhort Gwynnyer era o
[w] moas dhe g/Cambron war an keth vorr ewedh – dew dhen a vedha prest parys dhe wül ges ha puppres lôwen ganjo. An wesyon-na a sewyas war aga lergh – an den ha y vargh - ha'n kensa anodhans a dednas an cabester - qwyck ha dison - dhort pedn an best anfujik ha y worra a-dro dh'y bedn y honan – puppres o[w] sewya Robert war y vorr tre. En kettermyn an den aral dhort Gwynnyer a gramblas war geyn an margh ha kemeres an vorr dhe Fer Heyl arta. Na welas Robert traveth bès pa wrüg omgavas y honan en telher cosel ogas dhe [W]oon Conor, ev a venja powas rag tochya pib – hen'ew dhe leverel megy tubacko - saw pan dreylyas y bedn war y lergh e veu muskegys, ogasty : "A, Ria, reva! Pandr' an Jowl eus wharfedhys?"

An gwas dhort Gwythyan – an cabester whath a-dro dh'y bedn – a eth war y bedndowlin ha gen lev wheg ha jentyl, e lavaras : ''Bednath Duw genes ow howeth !'' ha'n dhew dhen a sedhas war an ke en ogas lebma wrüg an gwas dhort Gwythyan dallath cows : ''O[w] sira vy ew den da a fedh. En mettin, pub dedh, e vedh kevys e'n eglos o[w] pejy. Eneth e wrügama gwil ges anodho bes ev a dowlas y vollath warnam. Condempnys veuma ganjo dhe voas margh dres naw mis. Gans hedna, me eth e kerr (yn kerdh) a'n dre ha war an diwa e veuma kevys gen an belidner dhort Nansmelin ha kemerys ganjo dhe'n fer dhe voas gwer[th]ys. An naw mis ew tremenys lebmyn ha thoma devedhys a-dro dhe voas den arta !''
Robert a drigas pell et y brederow ken leverel an geryow-ma : ''Ma deskys dhis poynt a skians da. Ke dhe weles dha sira arta ha disqwa revrons dhodho ! Bedhes für a' nessa .''

Naw mis [w]òja hedna, thera Fer en Heyl, eneth arta ha Robert Row a dheth en keth maner dhe whilas margh. Ena, war an plas, e mesk an ebely ha'n casigy ha'n mergh aral, nag o pell ken veu merkyes pedn margh o aswonys dhodho – an kethsam lodn a veu pernys ganjo naw mis kens hedna. ''Mirowgh, e lavaras, thew treylyes o[w] den dhe vargh arta !'' - ha ev a dheth nes dhe'n margh, leverel : ''Pandra a wher, den anfujik, eus ges gwres genes a'th sira arta ?''
An margh a blegas y bedn ha shackya y lost ha'n den dhort Rosworhy – Robert Row, gwadn y skians – eth dhe whilas y vargh nowydh en corn aral an plas.

Dre hedna nei ell godhvos hebma. Margh ew ebol rag bledhen en üdnek bès pa vo den gòcky thew rag pelha, soweth !
Kewgh dhe wosowes obma.

Saturday, 21 April 2018

War Droos !

Thew hebma whedhel cott a veu clowys genam pell a'n eur-ma. Ma nebes geryow a vedh calish (cales) rag piwa benag na veu spendys meur a dermyn ganso war an bargen-tir. Thens arder plough; sogh ploughshare; araderor ploughman; aras: to plough. Deun dhe'n bargen-tir ! (The boys must go to school on foot - war droos - until father has bought the tractor.)

En termyn eus passyes – hen'ew en bledhednyow deg warn ügens a'n ügansves canbledhen – scant nag era tractor veth e'n costys-ma - an arder, ea, sür, bes calish o lavür an diogow, heb dowt a'n dra ! - bes lebmyn, mirowgh, ma tractors fin dhe geniver onan, dhodhans pemp po whegh, martesen seyth po eth sogh, ha'n araderor 'ell sedha en scovva an tractor ha gasowes ort an radyo. Esy ew an lavür lebmyn – bes en kensa oll, res o dhe'n diogow perna tractors. Nag o esy e'n bledhednyow-na, tabm veth – me a lavar dhewgh !
Thera üdn tiek, rag sampel, ea, nebün tiek da, a venja perna y gensa tractor. Thera margh dhodho - ha nag o margh bian po gwadn naneyl, bes margh crev, devry ! - bes calish o an whel, na whath. Res o dhodho sewya an arder war droos.
“Pur dha !” medh an tiek, “Na vedh pell terebo nei dhe gawas an tractor bes e'n men-termyn deun dhe aras an dor gen an margh!”
Bes, thera trei mab dhodho - ha'n cotha anodhans era ow moas dhe scol, an scol vrâs, an coljy rag tiogow yonk, car dr'o an gis gen mebyon tiogow - ha'n mab-na – nawnjek bloodh - eth dhe wofen ort y sira, lavaral :
“A, o sira vy, nag eus mona rag gawas car-tan, mar pleg, - car bian rag mos pub dedh dhe'n scol ?”
“A ! Nag eus, na ! Na, na, na ! Nag eus, o mab. Na ellama perna car-tan en-eur-ma. Me a vedn perna an tractor, che wor pur dha, boya. O, na, na, na ! Na ellama perna car dhis an mis-ma. Na, na, na, tabm veth, o mab ! Na ellama perna car bys ma vo pëys an tractor. Voyd alebma lebmyn ! Ke dhe'n scol war droos ! War droos !
“Ea, ea, ow thas vy, ea sira, otta vy ow moas.... !”
Trûedhek o, sür lowr, bes traveth dhe wül.
Speys òja hedna, na whath, teyr seythen, peder seythen martesen, secònd mab an tiek – an mab cres - a eth dh'y weles e'n bôwjy, lavaral :
“O thas vy, nag eus mona rag gawas brabm-brabm – beik-tan - me a'th pes, rag moas pub dedh dhe'n scol ?”
“Ah, che ewedh !” medh an tiek, “Nag eus, na ! Na, na, na ! Nag eus. Dha vroder cotha a vednas car orta vy. Na ellama perna an car-tan na'n brabm-brabm en en-eur-ma. Me a vedn perna an tractor. Bys ma vo pëys, keniver onan, bian ha brâs, war droos ! Ke dhe'n scol war droos, boya ! Ke scon ! War droos.
Pandr' era dhe wül ? Traveth.
Ha thera whath üdn mab aral ewedh, ha tho hedna an behatna, a veu bes whegh po seyth bloodh – mar vian vel skyll tettys - ev a dheth dhe weles y sira ewedh :
“O thas vy, nag eus mona rag gawas beik, mar pleg - diwros vian, co - m'allama moas pub dedh dhe'n scol endelha ?”
“A, che ewedh !” medh an tiek, “Nag eus, soweth, o melder ! Na, na, na ! Edrek ma genam, colon. Dha dhew vroder a venja cawas car ha beik, an eyl ha y gila, bes na ellama perna traveth e'n-eur-ma. Me a venja perna an tractor. Bys ma vo akwyttys, kenifer onen, pub mab an brodn, war droos. Ke dhe'n scol, colon, war droos. War droos, boya ! Ke scon heb strechya na velha ! War droos.
Ha'n maw-na – codhys y griben - eth 'mes an chei - en plas an dre... trûedh dra, sür. Beik veth ragdho. Res via dhodho moas dhe'n scol war droos reb an keow ha dre an vownder en dadn an glaw – o ! Cakamanagh ! Cawgh an jowl, cawgh, cawgh, cawgh !
Hag ev gellys en prederow fin endelha, ev a dheth warbydn an cülyek war geyn yar.
“A, ea! ea! spladn ew !” medh an maw bian, “Ma fortün teg dhe chy ! Bes... go' nei..., a, soweth ! Res ew dhe nei mos war droos !”
ha gans hedna ev a bôtyas lost an cülyek, lavaral :
War droos vel a' r'erol, che ewedh! - war droos, war droos che cülyek gòcky, bys ma vo pëys an tractor !

Kewgh dhe glowes an whedhel obma:

http://www.onewordmanagement.com/2018/04/27/rang377/

Sunday, 18 February 2018

Messajys ha'n danvonadow a vedn dallath disqwedhes war an blogg-ma a-jei dhe spas. Mirowgh arta en mis Ebrel. Neil

Sunday, 20 August 2017

Uhelvar gen Nicholas Williams

KS

An plans aswonys avell Mistletoe (Viscum album) yw gelwys Uhelvar in Kernowek. Nyns yw an hanow-na kefys i’n textow Kernowek ha res veu y benthygya dhyworth Kembrek ha Bretonek. Uhelvar yw pòr goynt avell gwedhen rag nyns eus gwredhyow dhodho; yma va ow tevy war wëdh erel avell oleker pò parasite. Hedna a wrug an uhelvar a bris brâs dhen Geltyon goth. An screfor Roman Plyny, ow côwsel in kensa cansvledhen, a lever nag eus tra vëth moy benegys dhe’n dhrewydhyon Geltek ès an uhelvar, mar pÿdh ev kefys ow tevy wàr dherowen. Y a wre y drehy dre grobman a owr ha’y gachya wàr cendal gwydn. Ena y fedha sacryfies dew darow a lyw an ergh. An dhrewydhyon a gresy an uhelvar dhe vos sawment warbydn kenyver sort poyson han plans dhe allos surhe re yonk dhen bestas. In mythologieth Loghlyn pò Scandinavia Baldur mab Oðin o duw kerensa ha cres. Dysqwedhys ywa pùpprës avell den yonk sêmly. Baldur a gemeras own y whre va merwel hag ytho y vabm Frejya a wrug dhe oll an gwëdh tias ty na wrellens pystyga hy mab meur-gerys. Dre rêson nag o an uhelvar gwir-wedhen, ny wrug Freyja predery anodho. Loki o duw kefrÿs hag ev a gara sordya strîf in mesk y gowetha. Pàn gonvedhas ev nag o Baldur dyffresys dhyworth an uhelvar, ev a shâpyas seth a bredn uhelvar ha’y istyna dhe Höðr, broder dall Baldur, may halla ev y dhyllo in mes a’y warek orth y vroder. Ny wodhya Höðr ple wre an seth neyjya, hag ytho Loki y honen a wrug gedya y dhorn. Indella Baldur a veu ledhys hag oll an dhuwow erel a’n mùrnyas. Dre rêson Baldur dhe vos duw kerensa, yth yw an uhelvar kelmys gans sergh. Yma skyla aral inwedh martesen. Pàn vo an greun pò berries ow tevy wàr an branch, y yw haval dhe lygyon pò pryveta gorow. In agan dedhyow ny yma pobel whath ow cregy uhelvar in bàn in sêson an Nadelyk hag ow ry bay an eyl dh’y gela in dadno. Warlergh udn tradycyon mar scon dell wrella den yonk abma dhe vowes in dàn an uhelvar, res vedha dhodho terry onen a’n greun dhywar an plans. Pàn ve oll an greun terrys, dyfednys o dhodho pêsya owth abma. Hedna yw radn a’n tradycyon re beu ankevys. I’n gwetha prÿs nyns yw tradycyon vëth kefys in Wordhen ow tùchya uhelvar, rag nyns yw an plans genesyk i’n pow-ma. 

Tuesday, 15 August 2017

Brithen gen Nicholas Williams

Article in KS.
Me a veu agensow orth demedhyans in Dineydyn, chif cyta Scotlond, hag a verkyas fatell o an gour prias ha lies den aral gwyskys in golesen pò ‘kilt.’ A les dhybm inwedh o pana demprys o lywyow an dyvers brithednow pò ‘tartans’ esa an dus-na gwyskys inhans. Ûsadow kebmyn hedhyw i’n jëdh ywa in Scotlond bos gwyskys in golesen rag ocasyons solem. Res yw perthy cov bytegyns nag o golesen kebmyn in pow-na bys in dyweth an êtegves cansvledhen. An wolesen a wainyas kerensa an dus dre rêson a novelys istorek Syr Walter Scott ha les an bobel in gonysegeth Scotlond anowys dredhans. Padn specyal Scotland yw an vrithen in gwiryoneth. Yn avarr in ugansves cansvledhen Gwydhyly Wordhen a gemeras ortans an vaner a wysca golesednow, saw golesednow Wordhen a vedha gwrës a badn a lyw melen rych. Louis Charles Dùncombe-Jewell o kenedhlegor Kernowek neb a veu genys in Lyskerrys in secùnd hanter an nawnjegves cansvledhen. Ev a welas kervyans predn in eglos pluw Alternonn usy ow tysqwedhes den ow seny crowd hag ev gwyskys in losten. Dùncombe-Jewell a gresy an losten-na dhe vos golesen a’n vaner Geltek, hag wàr an fùndacyon-na ev a dhasvewas an gis in Kernow a wysca golesednow rag solempnytas a bris. Wostallath golesen Kernow o a lyw du yn sempel. In bledhydnyow try ugans an gansvledhen dhewetha bytegyns E.E. Morton Nance, noy Robert Morton Nance, a wrug desmygy brithen arbednyk rag Kernow. Pòr deg yw an keth brithen-na. Y feu an grows wydn war dhu kemerys dhyworth baner Pyran Sans, du hag owr ino o lywyow myterneth coth Dewnans ha lywyow rùgby Kernow; yma an lyw cogh ow remembra garrow ha gelvyn an balores, edhen kenedhlek Kernow, hag yma an blou ow perthy cov a’n mor usy adro dhe Gernow. Yth yw an Vrithen Gernowek aswonys dâ lebmyn ha recordys in Scotlond in Covscrifva Sodhagyl an Brithednow. Pàn esen vy in Dineydyn an jëdh wosa an maryach, me a vysytyas shoppa brâs a vrithednow. Yth esa colm a vrithen Gernowek adro dhem codna. Me a wovydnas orth gwas an shoppa (den yonk dhyworth Hong Cong dell wharva) mars o aswonys dhodho an vrithen. Ea,yn medh ev heb let, Brithen Kernow, hag a dhysqwedhas dhybm lies tra erel an keth patron. In shoppa-na in Dineydyn, Scotlond, me a brenas ragof ow honen lien codna pò ‘scarfa Vrithen Gernowek.